1313-1337 yılları arasında da Osmaneli, Mekece, Pamukova, Geyve, Mudanya, Akyazı, Mudurnu, Düzce, Sapanca, Kandıra, Bursa, İznik, Gemlik ve İzmit' in fethiyle birlikte bölge, tümüyle Osmanlı idaresine geçmiştir.

1563'te köy, 1646'da Bolu'ya bağlı bir nahiye olan Adapazarı' nın 1658'de tekrar köy, 1692'de kaza, 1701'de Sapanca'ya bağlı bir köy, 1742'de nahiye ve 1837'de İzmit Sancağı'na bağlı bir kaza haline getirildiği tarihi kayıtlardan anlaşılmaktadır.

1852'de Kocaeli Mutasarrıflığına bağlanan Adapazarı, 22 Haziran 1954 tarihinde 6419 sayılı kanunla il olmuş ve “Sakarya” adını almıştır.

26 Mart 1921' de Yunan işgaline uğrayan bölge, 21 Haziran 1921 tarihinde düşman işgalinden kurtarılmıştır. Nitekim 21 Haziran tarihleri, ilin düşman işgalinden kurtarılışının yıl dönümü olarak her yıl törenlerle kutlanmaktadır.

Kurtuluş savaşında önemli bir yeri olan Adapazarı, Ali Fuat CEBESOY, Sırrı BEY, Hasan Cavit Bey, Koçzade Mahmut Bey, Yüzbaşı Abdurrahman Bey, Kaymakam Tahir Bey gibi Kuva-i Milliyenin pek çok kahramanına yardım ve destekle Milli Mücadelenin şerefli sayfalarında yer almıştır.

Marmara Bölgesinin kuzeydogu bölümünde yer alan Sakarya ili, adini ünlü Sakarya nehrinden almistir. Bu nehir Sakarya ilinin bereketli topraklarina can verir. Sakarya ili topraklarinin izdüsüm alani 4.821 km², gerçek alani ise 5.015 km²'dir.

Il topraklari cografi degerler bakimindan, 29 derece, 57 dakika-30 derece, 53 dakika dogu boylamlari ile 40 derece 17 dakika- 41 derece, 13 dakika kuzey enlemleri arasinda yer almaktadir. Il merkezi olan Adapazari, Istanbul'a göre 1 derece, 25 dakika dogudadir. Il topraklarinin sekli, güneyden kuzeye dogru bir dikdörtgene benzer.

Yönetsel açidan dogudan Bolu'nun; Göynük, Mudurnu, Düzce ve Akçakoca ilçeleri, güneyden Bilecik'in Gölpazari ve Osmaneli ilçeleri, batidan Kocaeli'nin; Kandira, merkez ve Gölcük ilçeleri, kuzeyden ise Karadeniz ile çevrilidir.

Gerçekten İlimiz, milli kültürümüzün, milli önceliklerimizin bir seromonisi durumunda olup, en eski kültür ve folklorik özellikler, Hendek, Geyve ve Taraklı ilçelerimizde görülmektedir.

Yerli halkın örf ve adetleriyle iç ve dış göçlerle gelenlerin kendilerine has örf ve adetleri karışmıştır. İlimizin bu özelliği el sanatlarına, mimariye, gelenek ve göreneklerine ve yaşam biçimine kadar yansımıştır. Geleneksel hayat tarzı halen, şehir merkezlerinden ziyade küçük yerleşim birimlerinde birbirleriyle çatışmadan yan yana yaşatılabilmektedir.

Geleneksel sanatlar yönüyle de oldukça zengin olan ilimizde eskiden yaygın olan çömlekçilik, ağaç oymacılığı, mobilyacılık, dokumacılık, el örgü işleri, süpürgecilik, sepetçilik ve bakırcılık modern teknolojiye yenik düşerek unutulmaya yüz tutarken halen az da olsa Taraklı yöresinde, ağaç işçiliği ve oymacılığı görülmektedir. Nitekim, il merkezindeki “Hasırcılar, Semerciler, Pabuççular, Tığcılar” gibi mahalle isimleri, geçmişte geleneksel el sanatlarının ilimizdeki önemini ortaya koymaktadır.

İlimizde; tescili ve tasnifi yapılmış kültür varlıklarının sergilendiği il merkezindeki Atatürk Müzesi ile Geyve Alifuatpaşa Beldesindeki Kuva-i Milliye Müzesi olmak üzere 2 müze bulunmaktadır.

Geleneksel konut mimarisinde 158 konut mevcut olup, bunların 38'i Adapazarı'nda, 85'i Taraklı'da, 23'ü Sapanca'da, 6'sı Pamukova'da, 5'i Karasu'da ve 1'i Akyazı Kuzuluk Beldesindedir.

İlimizde Tescili Yapılmış Kültür Varlıklarından; 24 cami, 15 mezarlık, şehitlik ve türbe, 5 çeşme, 7 kale, 4 hamam, 3 köprü, 1 imaret, 158 tarihi konut, 24 çınar ve 3 selvi ağacı ve 13 sit alanı bulunmaktadır.